Trochę historii

Trochę historii

Na temat historii linii dosyć trudno jest cokolwiek znaleźć w literaturze. Niestety, większość materiałów wyszukanych w bibliotekach jest tematycznie związana tylko z samym Chełmem lub Włodawą. Wyniki naszej pracy można przejrzeć poniżej.


Na terenach przygranicznych Królestwa Polskiego linie kolejowe powstawały z dużym opóźnieniem w stosunku do reszty kraju i terenów zaborów (szczególnie pruskiego). Było to spowodowane obawą, że w razie agresji wróg miałby ułatwiony transport. W roku 1877 otwarto Kolej Nadwiślańską, łączącą Mławę z Lublinem, a dalej przez Chełm, Dorohusk i Kowel (leżący już poza granicami Królestwa) z Wołyniem, Ukrainą i Rosją Centralną.
  Drewniany dworzec z 1877 roku W lecie oddano do użytku pierwszy (drewniany, chociaż okazały) dworzec kolejowy w Chełmie. Był on jednym z dworców III klasy (ówczesnej) na całej Drodze Żelaznej Nadwiślańskiej. 17 sierpnia 1877 roku pierwszy pociąg osobowy przejechał z Warszawy przez Chełm do Kowla.  Kolej Nadwiślańska była wtedy jeszcze prywatną spółką.

Rok 1887 przyniósł początek pracy odcinka Chełm - Brześć przez Włodawę państwowej Warszawsko - Terespolskiej Kolei Żelaznej. Został wtedy ułożony jeden tor linii. Największymi budowlami inżynieryjnymi były mosty:

Przedsięwzięcie miało służyć głównie celom wojskowym (połączenie Kolei Nadwiślańskiej z twierdzą w Brześciu); przemawia za tym fakt, że wpływy z transportu omawianym szlakiem były mniejsze od kosztów.
Tomaszewka k/Włodawy w latach 30-tych Stacja Włodawa położona była na prawym brzegu Bugu w miejscowości Tomaszówka (ok. 5 km od Włodawy) w powiecie brzeskim. Do uruchomienia linii miasto leżało na uboczu szlaków kolejowych, co hamowało jej rozwój gospodarczy.
Również Chełm nie był dużym miastem; w 1890 roku liczył zaledwie około 11 tys. mieszkańców.

Szkoła Techniczna Kolejowa w 1910 rokuW latach 1895 - 1915 kształciła nowych pracowników Techniczna Szkoła Kolejowa w Chełmie przeniesiona tutaj z Lublina.

 

Na przełomie XIX i XX wieku wzrosło znaczenie Chełma, co spowodowało w 1902 roku wykup ziem pod rozbudowę stacji. Rozpoczęto również układanie drugiego toru na odcinku Chełm - Włodawa. W 1913 roku oddano do użytku nowy murowany dworzec w Chełmie, którego zdjęcia przedstawione są poniżej:

  1913 rok - widok od strony miasta 1913 rok - widok od strony miasta - w kolorze(?!) 1914 rok - widok od strony torów 1916 rok - widok od strony miasta

Przed II wojną światową z Włodawy (należącej do DOKP Wilno) kursowały dwa pociągi osobowo - towarowe dziennie do Lublina i do Lubomla przez Chełm. Z miasta do dworca kursował 6 razy dziennie autobus (bilet kosztował 40 gr.). Podróż koleją była uciążliwa, o wiele dłuższa niż autobusowa. Odległość kolejowa do sąsiednich miast wynosiła:

Kolejowy obrót towarowy we Włodawie, to głównie wywożone drewno i wyroby z niego; także za zachodnią granicę. Znajdowała się tutaj także nasączalnia podkładów kolejowych. Dla  zobrazowania ilości ładunków przewijających się przez stację przykładowe roczne obroty wynosiły:

Już wtedy istniały plany przerzucenia całej linii (praktycznie odcinka od Włodawy do Brześcia) na lewy brzeg Bugu.
W maju 1939 roku w ramach przygotowań do wojny ukazało się zalecenie przejścia na opalanie torfem kotłów stałych i parowozów manewrowych m.in. w Brześciu i Włodawie.

3 września 1939 roku lotnictwo niemieckie bombarduje mosty i stację we Włodawie. 8, 11 i 13 września odbywają się naloty na Chełm - głównie na dworzec kolejowy; zostaje zburzona parowozownia.
W listopadzie 1939 roku na linii Chełm - Włodawa jeździł tylko jeden pociąg pasażerski - do stacji Bug Włodawski (była to stacja zlokalizowana w miejscu współczesnej włodawskiej). Most we Włodawie już nie istniał - został zniszczony w pierwszych dniach wojny.

W marcu 1942 roku rozpoczęto w Sobiborze budowę obozu zagłady zlokalizowanego po zachodniej stronie torów. Linia kolejowa służyła okupantowi do transportu Żydów z całej Europy do tegoż obozu. Więcej informacji możesz znaleźć w części poświęconej Sobiborowi.

Co mnie zaskoczyło to fakt, że na tym terenie ruch oporu przejawiał swą aktywność także w atakach na transporty wojskowe i budowle inżynieryjne zlokalizowane na tej linii. Przykładami mogą być poniższe zdarzenia:

Aktywny udział w ruchu partyzanckim brali chełmscy kolejarze. Przewozili oni z Chełma na tereny położone z prawej strony Bugu broń, radiostacje i prasę podziemną. Wielu z nich aresztowano. Jednego tylko wrześniowego dnia w Chełmie rozstrzelano 30 kolejarzy, co przypomina pamiątkowa tablica na dworcu.

Chełmska parowozownia w 1945(?) roku. Chełmska parowozownia w 1945(?) roku. W lipcu 1944 roku wycofujące się siły Wehrmachtu wysadziły w powietrze dworzec kolejowy w Chełmie; zniszczono parowozownię i wieżę ciśnień.

 

18 lipca 1944 r. wojska I Frontu Białoruskiego ruszyły z rejonu Kowla do natarcia w kierunku Chełma i Białej Podlaskiej. Po trzech dniach sforsowały Bug na froncie o szerokości 60 km, wyzwalając ponad 50 miejscowości i przecinając linię kolejową Brześć - Chełm.

Już w dniu 27 lipca 1944 roku przyjechał z Kowla po torze normalnym pierwszy radziecki pociąg z szynami, podkładami i elementami nawierzchni kolejowej. Były to materiały przeznaczone na naprawę torów i urządzeń stacyjnych. Aby przyspieszyć transport wojska na zachód tor nr 2 do Lublina został przekuty na szeroki.
Obsługa urządzeń stacyjnych była zdublowana - jednocześnie pracował Polak i Rosjanin. Zasadę tę zmieniono dopiero po przejściu frontu przez Wisłę.

Ruch kolejowy na trasie Dorohusk - Chełm - Lublin otwarto 6 sierpnia 1944 roku, natomiast na linii Chełm - Włodawa w październiku 1944 roku. Także do Włodawy początkowo ruch odbywał się po torze szerokim; nie trafiłem na materiały mówiące o czasie jego powrotnego przekucia na normalny.

Rok po wyzwoleniu we Włodawie rozpoczął produkcję (m.in. podkładów kolejowych) tartak "Suszno".

Około 50 metrów na wschód od zburzonego budynku chełmskiego dworca zaraz po wyzwoleniu wybudowano barak drewniany, w którym znalazły się pomieszczenia dyżurnego ruchu, odprawy pociągów i biura wagonowego. Barak pełnił funkcję dworca. Znajdujące się tam pomieszczenia służą do dziś za mieszkania.

Doczytałem się pewnej ciekawostki. Otóż w 1947 roku stworzono plan budowy nowych odcinków w różnych miejscach sieci PKP. Jednym z nich był odcinek Włodawa - Bezwola* (przyst. na linii Lublin - Łuków). Myślę, że linia straciła wiele na zarzuceniu tego zamierzenia.

W 1950 roku odżyła idea budowy dworca w Chełmie. Zdobyto nawet przydział cegły i zwieziono ją tutaj, jednak materiał okazał się być bardziej potrzebny w Warszawie. Ława nastawcza nastawni dysponującej Cm (1953?) Nastawnia wykonawcza Cm1 (1953?) Pozostało jej jednak trochę i w 1951 roku rozpoczęto budowę dwóch nastawni: Cm (dotychczas Chł2) i Cm1 (Chł1). Rozbudowywano jednocześnie układ torowy. Nastawnie z urządzeniami mechanicznymi scentralizowanymi oddano do użytku w 1953 roku.


Dworzec w Chełmie w 1969 roku Budowę współczesnego dworca kolejowego w Chełmie ukończono
w 1961 roku.

 


Nastawnia dysponująca Cm (1976?) W 1976 roku oddano do użytku nastawnię dysponującą z urządzeniami przekaźnikowymi. W dotychczasowej nastawni dysp. po zdemontowaniu piętra do niedawna zlokalizowane było schronisko manewrowe. Budynek został sprzedany i jest w trakcie rozbiórki.

 

27 września 1984 roku został zatwierdzony ogólny plan przestrzennego zagospodarowania Włodawy. W dziale poświęconym kierunkom rozwoju miasta zapisano m.in. lokalizację zespolonego dworca PKP i PKPS na historycznym trakcie byłej ulicy Wyrykowskiej, w zasięgu dojścia do centrum miasta. Szkoda, że (jak większość planów) nie został zrealizowany.

Dworzec w Chełmie w 2001 roku Dworzec w Chełmie poddano modernizacji zakończonej 14 września 2001 roku.


 


* - S. Zamkowska "Odbudowa i funkcjonowanie kolei polskich 1944 - 1949", WKiŁ W-wa 1984